kyona
1. (Viʒ̆e'nin batı köylerinde, doğudaki köylerde tena kullanılır) Işık, nur. ◙ Ndğaleri mibağun mjoraşi kyona. / Lumcaşkule kodobogzam daçxuri. (Besim Özel) → çona
2. ünlem (Sevgi sözü) Işığım, canım. ◙ Heşo kyona!
3. Aydınlatma aracı.
4. Aydınlık.
kyona gedvalu 1. Üzerine ışık vurmak, nurlanmak. ◙ Pimpilepe ibğu do kyona kogyadu. 2. Bir iş(i) selamete er(dir)mek, düzene sokmak/girmek, hale yola koy(ul)mak. ◙ Va bz̆irat̆i-dei, toli odvare, / Xoca ginç̆arase, gyonk̆sis eydvare, / Imani giğunna kyona geydvare, / Mupe golamz̆inan, e dadi çkimi!? (Duduşi) 3. Çoluk çocuğunu yetiştirmek. ◙ Bozos kyona kogebodvi ala biç̆işeni mutu va maxenu. (Arkabi - Aksoylu) ◙ Aşek xut beres kyona gyodumels. (Viʒ̆e) 4. Evlen(dir)mek. ◙ Bere ora-muşiz oçilare do kyona gyodvare. (P̆eroniti - Kojima) ◙ Bere çkimi! Mundes içilare do kyona geidvare? (P̆eroniti - Kojima) ◙ Arkabi bozopuna / Bozok geydumers kyona / Çxindi emti keʒ̆azdims / Mit konaoropuna. (Arkabi)
kyona gedvei Her işi yapılmış, sorunu olmayan. ◙ Ma tangrişen kyona gedvei bore, mutu va minon. (Arkabi - Aksoylu)
kyona eodvalu Çoluk çocuğunu yetiştirmek. ◙ Oxoris komeçu xela do şana, / K̆aobas munz̆inu ʒ̆anaşen ʒ̆ana. / Berepe muşis keodu kyona, / Mjorasteri valun Lazuri nana. (Viʒ̆e - Besim Özel)
kyona ok̆orobu Viʒ̆. → çona ok̆orobu
Arhavi ve doğusunda kelime sadece kyona gedvalu deyiminde kullanılır, ancak "ışık" anlamı bilinmez. Diğer Güney Kafkas dillerinde ilişkili bir kelime yoktur. ky sesi Ana Lazca için *kiona ya da *köna şeklindeki arkaik bir forma işaret eder. Avar-Andi dillerindeki (Andice kʷanor, Karataca kʷano/kono, Ahvahça kʷani, Bagvalalca kʷaça, Tindice kʷana, Çamalalca kʷanλi, kʷan, Botlihçe kʷanar "ışık") kelimelerle açık bir ilgi görülmektedir. Bu kelimeler Proto-Avar-Andian için *kʷanʔi "ışık, meşale" şeklinde rekonstrükte edilmiştir.
Bu kelimede hata veya eksiklik mi buldunuz?