k̆ibiri
1. Diş (üst ve alt çene kemikleri üzerinde karşılıklı sıralanmış olan ve ağza alınan şeyleri koparıp çiğnemeye yarayan sert, beyazımtırak parçalardan her biri). ◙ - K̆ibri gegaxudoren gamagilams pilavi / - Pilavi kobz̆irik̆o k̆ibri bikom aynavi. (Viʒ̆e) ◙ Sevda çkimi mu molubğun brincisteri k̆ibiri? (Jğent̆i) ◙ - Si hak mu dulya giğun, Manasteror xinz̆iri? / - Ma komomalu ama siti hak mod iz̆iri? / - Sabaxtan oʒ̆k̆edais k̆ibrepeş yara z̆iri. / - Heya si utkvam yokse heşo sica so bz̆iri! (Viʒ̆e) ◙ K̆ibri muk̆o tane ien? Eçdovit̆ojur! Memcğoni k̆ibri - ʒ̆oxle na onu, tutxu onu, çinarişi - circili k̆ibri... (Çikobava 1936) ◙ Bees k̆ibir na ank̆ans, k̆ibir yuʒ̆k̆aman do nç̆eis get̆k̆omenan. uʒ̆umenan ki: 'Mtugi, çkim eski k̆ibiri - skani, ağne k̆ibir skani - çkimi!' Mtugis k̆ai do mskva k̆ibir na gyudginşen zop̆onan. (K̆art̆ozia 1993)
3. Gaga (kuşlarda ve balıklarda ağız çıkıntısı). ◙ Sarganasti kapşia uçkin do nank̆ap̆en. Met̆aksi k̆ibiris kogvağen, e do gale kagamatiupan. Sarganas k̆ibii mç̆ipe uğun, p̆ici ginz̆e uğun, muk ʒ̆iʒ̆ilas konungaps, sargana coxons, nost̆onei en. (Çikobava 1929) ◙ Kotumes, bibis, mamulis, k̆azis, k̆vinçepes – k̆ibii uğun. (Çikobava 1929)
4. Sabanda, dibek dövme aletinde (dingi) darbeyi alan ya da toprağa temas eden kısma eklenen metal parça. ◙ Onçamure mu en giçkini? – Didi kva eşaxut̆onei! Emuşi mʒika mendra jur çat̆ali en. Çat̆alis ar ca gonz̆in. Ar çkva ca orta yeis ia majuani cas gez̆in. Emusti mondrak̆ulei (moğuneri) uğun. Ti muşik̆ala tude demiişi k̆ibii uğun; k̆ibii uğun, amma aşo var! – mugvali! Mtelis onçamue vuʒ̆umelt. (Çikobava 1929)
k̆ibiri ok̆oreʒxapu Birisine güvenerek kendisi hakkındaki her şeyi ele güne anlatmak. ◙ Si sicalik̆oba goxenapamt̆aşi, si dido ğnosari ivi. Ti sk̆ani monk̆a dokaçi! Oxrasurepes k̆ibiri mot ok̆oreʒxapam... (Jğent̆i 1938: 23-29).
k̆irbi exvalu Dişleri dökülmek. ◙ Yuz yaşine golulu do artane k̆irbi eksuği var uğurt̆u. Şk̆u do odideraşa emaxvey k̆irbepe. (Art̆aşeni)
k̆irbi exveri Dişleri dökülmüş.
k̆ibiri dobğalu 1. Dişleri dökülmek. ◙ Kodomabğaşi p̆icis k̆ibiri / Domixomaşi t̆aniş diʒxiri / Kaemixtaşi dudis inç̆iri / Gomişinere do mu iven e skiri! (Helimişi) ◙ Iriote şk̆omi melidvi. Var içxam, şk̆omi melidvi, k̆irbi kodogabğu. (Art̆aşeni) ◙ Mteli dulya dixvenen biyeli nodeiten, / K̆ibirepe kodibğen dido qini ʒ̆k̆ariten. (Şurimşine) 2. (si k̆ibrepe kodomibği) Birisinin açtığı sıkıntılara sabredip dişlerini sıkmaktan dişleri dökülmek.
k̆ibiri dobğeri Dişleri dökülmüş.
k̆ibiri olasiru, k̆ibri olast̆ru 1. Dişlerini bilemek, kötülük yapmak, öç almak için fırsat kollamak. 2. Keyifli ve lezzetli bir yemek için hazırlanmak. ◙ K̆ibii dolasies, konukaçit ğvaepe! (K̆art̆ozia 1993)
k̆ibri eʒ̆emiren Dilimin altındadır, tadı damağımdadır. ◙ Kvaburç̆ulist̆eri guri cemirer. / Tolepe vodvasi kok̆oǯomirer. / Maçxa puğarist̆eri on oropa. / Dovikçini do ç̆ibri eǯemirer. (Anç̆a)
k̆ibiri oʒ̆k̆unu Dişi ağrımak. ◙ K̆ibri maʒ̆k̆unu-ma do doxtoişa bigzalya. Doxtoik: 'Na gaʒ̆k̆unet̆u k̆ibri haya eni?' dei mk̆itxu. (K̆art̆ozia 1993)
k̆ibiri ʒ̆k̆uni, k̆irbiʒ̆una Diş ağrısı.
k̆ibiri ot̆ak̆u Dişlerini göstererek sırıtmak. ◙ Oxorca, mot iz̆iʒap!-ya - mendraşen uʒ̆umes. Oxorcak xolo k̆ibii t̆ak̆ups. Mot iz̆iʒap-ya, mot t̆ak̆up!-ya. (K̆art̆ozia 1993)
k̆ibris k̆ibri gebaz̆gu Dişini sıkmak, sabretmek.
k̆ibri gemʒ̆k̆iru Dişlerini sıkmak.
k̆ibiri ok̆riç̆u Dişlerini gıcırdatmak. ◙ K̆ibiri k̆riç̆i-k̆riç̆i / Var miçkin mişi biç̆i / Sin gibir do çkvas voqup / Si k̆ibiri mik̆riç̆i.
k̆ibiri oğvaç̆u (k̆ibri uğvaç̆ams) Birine diş bilemek.
k̆ibri oşiç̆u (k̆ibri işiç̆ams) Dişlerini fırçalamak. ◙ P̆ri dincina k̆irbepe dişiç̆i.
k̆ibri oxiç̆oru Dişlerini gıcırdatmak.
k̆ibiris mobğu Dişleri kamaşmak. ◙ K̆arfiten daraba mo xriçolup, k̆ibiris momabğen.
k̆ibiri oxʒu, k̆ibri okʒu Dişi çürümek. ◙ K̆ibiri duxʒu beres.
k̆ibrişe gamaʒ̆ilu (gamaʒ̆ilums) Dişinden arttırmak, kısıtlı şartlarda zaman ya da imkân yaratmak.
k̆ibrişe gamaʒ̆ileri Kısıtlı şartlarda zaman veya imkân yaratarak.
k̆irbi ek̆ağmalu (ek̆uğams) Diş geçirmek, üstünlük sağlamak.
k̆irbi va mek̆limu (nak̆nen) Dişinin kovuğuna gelmemek. ◙ Ham k̆apça k̆irbi va memak̆nu.
k̆ibri-k̆abra Diş-miş.
k̆ibiriş ç̆ami Diş macunu. ◙ Porça do ijdoni, peşkiri, k̆ibirişi furç̆a do k̆ibirişi oçxuşi ç̆ami. (Çikobava 1929)
k̆ibirişi furç̆a Diş fırçası.
circili (cicili) k̆ibri Azı dişi.
mʒ̆k̆ili k̆ibiri Köpek dişi.
ogindeni k̆ibiri Ön diş.
memcğoni k̆ibri Ön diş.
k̆ibirmagida, k̆ibri-macida Azı dişi.
k̆ibriş onz̆gilaşe Kürdan.
K̆ibri nenaşi k̆ola ren. Diş dilin anahtarıdır. Dişini sıkıp dilini tutman gerekir.
K̆ibri kçe, guri uça. Göründüğü gibi değildir.
Badi ombri oşk̆omu, monta k̆irbi nak̆vatu. Dedesi koruk yemiş, torununun dişi kamaşmış. Geçmişte yapılan hataların, haksızlıkların veya yanlış davranışların bedelini sonraki nesiller öder.
Na va gaʒ̆unen k̆irbi çerpeteni mo cidum. Ağrımayan dişe kerpeten vurmak atılmaz. Gereksiz yere sorun çıkarmak, sağlam veya yolunda giden bir düzeni kendi elleriyle bozmak ya da durduk yere başa bela almak anlamında kullanılır.
A k̆irbişe cext̆aşa t̆k̆vi. Tek dişin kalıncaya kadar oku.
< k̆ib-ir-i, Megr. k̆ib-ir-i, Gürc. k̆b-il-i "diş" < Common Kartvelo-Agr. *k̆ib-il- (Fahnrich 225) Fiil formu için → k̆ib-in-
Bu kelimede hata veya eksiklik mi buldunuz?